P . 13125 / add 22693 و با مقابلهء با ساير تواريخ سلسله ، مبارزيان مثل تاريخ آل مظفّر حافظ ابرو و جامع التّواريخ شهاب الدّين حسنى ، در سال 1334 ، به خرج كتابخانهء ابن سينا منتشر نموده‌ام . اين ذيل در نسخ خطّى گزيده بندرت ديده مىشود . دوم ، ذيلى كه اوّل بار آقاى حسين باستانى راد در مجلّهء يادگار ، سال سوم ، شمارهء دهم معرّفى فرموده‌اند . چون در هيچ‌يك از نسخ نسبة فراوان گزيده ، كه اين جانب ديده‌ام ، چنين ذيلى وجود نداشته و مؤلّف و نويسندهء آن نيز معلوم نيست ، به نظر بنده نمىتوان بر اصالت آن اطمينان نمود « 1 » ، بويژه كه در يك نظر اجمالى كه چندين سال پيش بدان افكندم ، آن را از لحاظ سبك نويسندگى و نوع بيان مطالب با آثار صاحب گزيده و نزهت القلوب مختلف ديدم . به‌هرحال ، طبق معرّفى آقاى حسين باستانى راد ( كه بعدها اين كتاب و ساير كتب خطّى خود را به دانشگاه تهران فروختند ) در اين ذيل وقايع سال 736 تا سال 739 ، يعنى تاريخ انهزام مجدّد طغاتيمور خان دنبال شده و سپس شرح مسافرت حمد اللّه مستوفى از ساوه به شيراز و ناكامى او در اين سفر و ملاقاتش با سلمان ساوجى ، شاعر معروف آمده است اين ذيل در صد و سى و چهار صفحه و در حدود سه هزار سطر و شامل وقايع ايران تا سال 759 است . » « 2 » . 2 . نزهت القلوب : و امّا ، در باب نزهت القلوب ، ديگر اثر حمد اللّه مستوفى ، كه ظاهرا سومين و آخرين آنها نيز بوده است ، مطلبى چند ، به اختصار به عرض مىرسد : نزهت القلوب كتابى است در فنّ جغرافيا ( كه مسلمانان كتابهاى مربوط به اين علم را معمولا با عناوينى مانند : صور الاقاليم ، صورة الارض ، مسالك الممالك ، جهان‌نامه ، معجم البلدان ، تقويم البلدان ، و . . . نامگذارى كرده‌اند ) ، مشتمل بر يك فاتحه ( مقدّمه و ديباجه ) و سه مقاله و يك خاتمه است كه موضوع هركدام بدين قرار است : « مقدّمه - در ذكر ترتيب ابداع افلاك و نجوم و عناصر و مايتعلّق بذلك من الآثار العلويّه و السّفليّه . - مقالهء اوّل - در ذكر تكوين مواليد ثلاثه معادن و نبات و حيوان و آن بر سه مرتبه است .

--> ( 1 ) . اميدوارم روزى بتوانم اين ذيل را هم كه به‌هرحال مربوط به تاريخ گزيده معرّفى شده است ، منتشر نمايم . ( 2 ) . تاريخ گزيده ، مصحّح دكتر نوائى ، مقدّمه ، ص يط ؛ و نيز از براى كسب اطّلاع بيشتر در اين باب به تحقيقات ممتّع جناب آقاى دكتر نصرت اللّه رستگار در مقدّمهء ايشان بر چاپ فاكسيميلهء ( عكسى ) ظفرنامهء حمد اللّه مستوفى ، از انتشارات مركز نشر دانشگاهى ايران و انتشارات آكادمى علوم اطريش ، مراجعه فرمايند .